Peidayesh | پیدایشدر میان روایتهای کتاب مقدس، داستان نوح یکی از عمیقترین و تأثیرگذارترین داستانهاست. این روایت تنها درباره یک سیل بزرگ یا ساختن کشتیای عظیم نیست؛ بلکه درباره رابطه خدا با انسان، داوری او بر شرارت جهان، و رحمت عظیم او برای نجات بشر است.
در زمانی که زمین از خشونت و فساد پر شده بود، خدا مردی را برگزید که با او راه میرفت؛ مردی به نام نوح. در دل تاریکی گناه، زندگی نوح نشانهای از ایمان، اطاعت و امید به خدا بود.
در کتاب پیدایش، بابهای ۶ تا ۹، ما شاهد شکلگیری یکی از مهمترین پیمانهای الهی هستیم؛ عهد خدا با نوح. این عهد نه تنها با نوح و خانواده او بسته شد، بلکه همه انسانها و حتی تمام موجودات زنده را در بر میگرفت. نشانه این عهد رنگینکمان است، نشانهای از رحمت، وفاداری و وعده خدا.
برای ما ایمانداران به مسیح، روایت عهد نوح فراتر از یک واقعه تاریخی، تجلی باشکوه فیض الهی و پیشدرآمدی بر رستگاری ابدی در عیسی مسیح است. همانگونه که نوح با توکل به خداوند از میان طوفان داوری به سلامت عبور کرد، امروز نیز خدای زنده ما را از طریق هدایت روحالقدس از امواج گناه رهانیده و به حیات تازه در مسیح پیوند میدهد. این پیمان جاودانه، شاهدی بر وفاداری خللناپذیر خالقیست که تمامی آفریدگان را زیر سایه رحمت خود نگاه میدارد. دعوتیست عمیق برای بازگشت به آغوش پرمهر او، تا در پرتو آیات کتاب پیدایش بابهای ۶ تا ۹، معنای واقعی امنیت و امید در خداوند را بازشناسیم.
دنیا در زمان نوح: فساد انسان و داوری خدا (پیدایش ۶ و ۷)
در پیدایش ۶، وضعیت جهان به شکل تکاندهندهای توصیف میشود:
«و خداوند دید که شرارت انسان بر زمین بسیار است، و هر نیتِ اندیشههای دل او پیوسته برای بدی است و بس؛ و خداوند از این که انسان را بر زمین ساخته بود، متأسف شد و در دل خود غمگین گشت. پس خداوند فرمود: «انسان را که آفریدهام از روی زمین محو خواهم ساخت، انسان و چارپایان و خزندگان و پرندگان آسمان را، زیرا که از ساختن آنها متأسف شدم.» اما نوح در نظر خداوند فیض یافت.» (پیدایش۶ :۵-۸)
- نوح مردی بود پارسا و در روزگار خویش بیعیب. نوح با خدا راه میرفت. (پیدایش ۶: ۹) به همین سبب خدا او را انتخاب کرد تا وسیله نجات نسل آینده بشر شود.
- باری، زمین در نظر خدا فاسد و آکنده از خشونت شده بود. و خدا زمین را دید که اینک فاسد گشته بود، زیرا که تمامی بشر راه خود را بر زمین فاسد کرده بودند. (پیدایش ۶: ۱۱-۱۲)
پس خدا به نوح گفت: «پایان تمامی بشر به حضورم رسیده است، زیرا زمین به سبب آنان آکنده از خشونت شده است. اینک آنان را با زمین نابود خواهم کرد. پس برای خود کشتیای از چوب کوفر بساز، و حجرههایی در آن بنا کن، و درون و بیرونش را قیراندود نما. آن را اینگونه بساز: درازای کشتی سیصد ذِراع، پهنایش پنجاه ذِراع و بلندیاش سی ذِراع باشد. برای کشتی روزنهای به اندازۀ یک ذِراع از بالای آن بساز. درِ کشتی را در پهلوی آن بگذار و طبقات پایین و وسط و بالا در آن بنا کن. زیرا اینک من توفانِ آب بر زمین میآورم تا هر ذیجسدی را که نَفَسِ حیات در آن باشد از زیر آسمان نابود سازم. هر چه بر زمین است، خواهد مرد. (پیدایش ۶: ۱۳-۱۷)
کشتی نجات: از طوفان گناه تا امید در مسیح
همانطور که در بخش قبل بیان کردیم، پیش از طوفان، جهان در تاریکی گناه، خشونت و دوری از خداوند فرو رفته بود.
چنانکه در کتاب پیدایش آمده است: «باری، زمین در نظر خدا فاسد و آکنده از خشونت شده بود.» (پیدایش۶ :۱۱)
بر اساس کلام خدای زنده در پیدایش خواندیم که در میان آن نسل گمراه، نوح مردی بود که با خدا راه میرفت و به کلام او اعتماد داشت. خداوند برای نجات او و خانوادهاش فرمان ساخت کشتی را داد؛ کشتیای که پناهگاهی در میان طوفان داوری الهی بود. نوح با ایمانی زنده و اطاعتی کامل، سالها کشتی را بنا کرد، حتی زمانی که هنوز نشانی از باران دیده نمیشد.
همانگونه که نوشته شده است: «پس نوح چنین کرد؛ او هرآنچه را که خدا به وی فرمان داده بود، به انجام رسانید.» (پیدایش۶ :۲۲)
در الهیات مسیحی، این کشتی تنها یک وسیله نجات تاریخی نیست، بلکه تصویری زیبا از نجات در عیسی مسیح به شمار میآید؛ زیرا همانگونه که کشتی تنها راه رهایی از طوفان بود، مسیح نیز تنها راه نجات از گناه و داوری ماست:
چنانکه کلام خداوند در اعمال رسولان ۴ :۱۲ میفرماید: «در هیچکس جز او نجات نیست، زیرا زیر آسمان نامی دیگر به آدمیان داده نشده تا بدان نجات یابیم.»
طوفان بزرگ: داوری خداوند بر شرارت
آنگاه خداوند به نوح گفت: «تو و همۀ اهل خانهات به کشتی درآیید، زیرا تو را در این عصر در حضور خود پارسا دیدم. از همۀ چارپایان طاهر، هفت جفت، نر و ماده، با خود برگیر، و از چارپایان نجس، یک جفت، نر و ماده، و نیز از پرندگان آسمان هفت جفت، نر و ماده، تا نسل آنها را بر روی تمام زمین زنده نگاه داری. زیرا من پس از هفت روز، چهل روز و چهل شب باران بر زمین خواهم بارانید، و هر موجودی را که ساختهام از روی زمین محو خواهم کرد.» و نوح هرآنچه را که خداوند به وی فرمان داده بود، به انجام رسانید.نوح ششصد ساله بود که توفانِ آب بر زمین آمد؛ و نوح با پسرانش و زنش و زنان پسرانش به کشتی درآمدند تا از آب توفان در امان باشند. چارپایان طاهر و چارپایان نجس، پرندگان و همۀ خزندگان روی زمین، دو به دو، نر و ماده، همانگونه که خدا به نوح فرمان داده بود، نزد نوح به کشتی درآمدند. و پس از هفت روز، آب توفان بر زمین آمد. (پیدایش ۷: ۱-۱۰)
طبق کلام خدای زنده در پیدایش ۷، طوفان بزرگ آغاز شد
در سال ششصدم از زندگی نوح، در روز هفدهم از ماه دوّم، آری، در همان روز، همۀ چشمههای ژرفای عظیم فوران کرد و پنجرههای آسمان گشوده شد. و باران چهل روز و چهل شب بر زمین فرو بارید. در همان روز، نوح و پسرانش سام و حام و یافِث و زن نوح و سه زوجۀ پسرانش با آنها به کشتی درآمدند، آنان و همۀ وحوش، گونه به گونه، و همۀ چارپایان، گونه به گونه، و همۀ خزندگان روی زمین، گونه به گونه، و همۀ پرندگان گونه به گونه، همۀ مرغان و همۀ بالداران. پس دو به دو، از هر ذیجسدی که نَفَسِ حیات در خود داشت، نزد نوح به کشتی درآمدند. و آنهایی که داخل شدند، همانگونه که خدا به نوح فرمان داده بود، نر و ماده از هر ذیجسد بودند. آنگاه خداوند در را بر او بست.و توفان چهل روز بر زمین ادامه داشت، و آب افزون گشت و کشتی را برگرفت که از زمین بلند شد. و آب چیرگی یافته، بر زمین بسیار فزونی گرفت، و کشتی بر سطح آب شناور شد. و آب بر زمین زیاد و زیادتر غلبه یافت تا آنکه همۀ کوههای بلند که زیر تمامی آسمان بود، پوشیده شد. آب پانزده ذِراع از کوهها بالاتر رفت و آنها را پوشانید. هر ذیجسدی که بر زمین حرکت میکرد، از پرندگان و چارپایان و وحوش و همۀ انبوه جنبندگان کوچک روی زمین و همۀ آدمیان، تلف شد. هرآنچه بر خشکی بود و نَفَسِ حیات در بینی داشت، بمرد. او هر موجودی را که بر روی زمین بود، محو کرد، از آدمیان و چارپایان و خزندگان و پرندگان آسمان. آنها از زمین محو شدند؛ تنها نوح باقی ماند و آنها که با وی در کشتی بودند. و آب صد و پنجاه روز بر زمین چیره بود.» (پیدایش ۷: ۱۱-۲۴)
باران بارید و آبها سراسر زمین را فرا گرفتند، بهگونهای که تنها کسانی که در کشتی بودند از این داوری بزرگ نجات یافتند. این رویداد نشان میدهد که خدا فقط خدای محبت نیست، بلکه خدای عدالت نیز هست؛ خدایی که اجازه نمیدهد شرارت برای همیشه بدون پاسخ باقی بماند. با این حال، حتی در میان داوری نیز رحمت خدا دیده میشود، زیرا او همیشه راهی برای نجات فراهم میکند. داستان طوفان یادآور این حقیقت است که در سختترین داوریها نیز امید و نجات برای کسانی که به خدا اعتماد میکنند، وجود دارد.
پایان طوفان و شروعی تازه برای بشریت
«و اما، خدا نوح و همۀ وحوش و چارپایان را که با او در کشتی بودند به یاد آورد، و خدا بادی بر زمین وزانید و آب فروکش کرد. چشمههای ژرفا و پنجرههای آسمان بسته شد؛ و باران از آسمان بازایستاد. و آب رفته رفته از روی زمین برگشت. در پایان صد و پنجاه روز، آب کم شده بود. در روز هفدهم از ماه هفتم، کشتی بر کوههای آرارات قرار گرفت. تا ماه دهم، آب همچنان کاهش مییافت تا آن که در نخستین روز از ماه دهم، قلههای کوهها نمایان گشت.پس از چهل روز، نوح پنجرهای را که برای کشتی ساخته بود، گشود و کلاغی را رها کرد. کلاغ به این سو و آن سو میرفت تا آن که زمین خشک شد. سپس کبوتری را از نزد خویش رها کرد تا ببیند آیا آب از روی زمین فروکش کرده است. ولی کبوتر نشیمنگاهی برای کف پاهای خود نیافت و نزد نوح به کشتی بازگشت، زیرا آب همۀ سطح زمین را پوشانیده بود. پس او دست خود را دراز کرد و کبوتر را گرفت و آن را نزد خود به کشتی بازگردانید. نوح هفت روز دیگر درنگ کرد و دیگر بار کبوتر را از کشتی رها کرد. شامگاهان، کبوتر نزد او بازگشت، و اینک برگ زیتون تازهای به منقار داشت. پس نوح دانست که آب از روی زمین کم شده است. او هفت روز دیگر نیز درنگ کرد و کبوتر را رها ساخت، و کبوتر دیگر نزد وی بازنگشت.در ششصد و یکمین سال از زندگی نوح، در روز نخست از ماه نخست، آب از روی زمین خشک شد. آنگاه نوح سرپوش کشتی را برگرفت و دید که اینک سطح زمین خشک شده است. در روز بیست و هفتم از ماه دوّم، زمین خشک شده بود. آنگاه خدا به نوح گفت: «از کشتی بیرون بیا، تو و زنت و پسرانت و زنان پسرانت همراه تو. همۀ جاندارانی را که با تواَند، هر ذیجسدی را از پرندگان و چارپایان و همۀ خزندگانی که بر زمین میخزند، با خود بیرون آور تا بر زمین منتشر شده، در جهان بارور و کثیر گردند.» پس نوح با پسرانش و زنش و زنان پسرانش بیرون آمد. و همۀ وحوش، همۀ خزندگان، همۀ پرندگان، و هرآنچه بر زمین حرکت میکند، بر حسب خانوادههایشان، از کشتی به در آمدند.» (پیدایش ۸: ۱-۱۹)
عهد امید: پیمان خدا با نوح پس از طوفان
همانطور که در بخش قبل اشاره کردیم، پس از ماهها باران و طوفان، سرانجام آبها فروکش کردند و کشتی بر کوههای آرارات آرام گرفت. وقتی نوح از کشتی بیرون آمد، نخستین کاری که انجام داد پرستش خداوند بود.
کتاب مقدس میگوید: «آنگاه نوح مذبحی برای خداوند بنا کرد و از همۀ چارپایان طاهر و از همۀ پرندگان طاهر گرفته، قربانیهای تمامسوز بر مذبح تقدیم کرد.» (پیدایش۸ :۲۰)
این عمل ساده اما عمیق نشان میدهد که قلب نوح سرشار از شکرگزاری و ایمان بود. او میدانست که نجات او و خانوادهاش تنها به لطف و رحمت خدا ممکن شده است.
«و رایحۀ خوشایند به مشام خداوند رسید و خداوند در دل خود گفت: دیگر هرگز زمین را به سبب انسان لعنت نخواهم کرد، هرچند که نیت دل انسان از جوانی بد است. و دیگر هرگز همۀ جانداران را هلاک نخواهم کرد، چنانکه کردم.» (پیدایش۸ :۲۱)
در ادامه، خدا با نوح و تمام نسلهای پس از او عهدی پایدار برقرار کرد؛ عهدی که نه تنها برای یک قوم، بلکه برای تمام بشریت بود:
خدا گفت: «اینک من عهد خویش را با شما و پس از شما با فرزندان شما استوار میسازم.» (پیدایش ۹:۹)
در این پیمان، خدا به ارزش زندگی انسان تأکید کرده و مسئولیت اخلاقی بشر را یادآور شد:
«هر که خون انسان ریزد، خونش به دست انسان ریخته شود؛ زیرا خدا انسان را به صورت خود ساخت. (پیدایش ۹ :۶)
همچنین وعده داد که نظم و ادامه حیات زمین برقرار خواهد ماند:
و اما شما، بارور و کثیر شوید؛ بر زمین منتشر گردید و در آن بیفزایید.» (پیدایش ۹: ۷)
مهمترین بخش این عهد، این وعده الهی بود که نشانهای از رحمت، وفاداری و صبر خدا نسبت به جهان است:
«من عهد خود را با شما استوار میگردانم که دیگر هرگز هر ذیجسد به آب توفان هلاک نشود، و دیگر هرگز توفانی نباشد که همۀ زمین را ویران کند.» (پیدایش ۹ :۱۱)
وفاداری خداوند به آفرینش و آغاز دوباره حیات
پس از طوفان، خداوند وعدهای اطمینانبخش درباره پایداری نظم جهان داد و اعلام کرد:
«تا زمانی که جهان باقی است، کِشت و درو، سرما و گرما، تابستان و زمستان، و روز و شب، باز نخواهد ایستاد.» (پیدایش ۸: ۲۲)
این وعده نشان میدهد که خدای یگانه با وفاداری، نظم آفرینش را نگاه میدارد و زندگی بر زمین را پایدار میسازد. سپس خدا نوح و پسرانش را برکت داد و فرمود:
«آنگاه خدا نوح و پسرانش را برکت داد و به ایشان فرمود: «بارور و کثیر شوید و زمین را پر سازید.» (پیدایش ۹: ۱)
این سخن در واقع یادآور همان مأموریتیست که در آغاز آفرینش به آدم و حوا داده شده بود:
«خدا ایشان را برکت داد، و خدا بدیشان فرمود: بارور و کثیر شوید و زمین را پر سازید و بر آن تسلط یابید. بر ماهیان دریا و بر پرندگان آسمان و بر هر جانداری که بر زمین حرکت میکند، فرمان برانید.» (پیدایش ۱: ۲۸)
و نشان میدهد که خدا پس از داوری طوفان، به بشریت فرصتی تازه برای زندگی، رشد و ادامه نسل عطا کرد. در این صحنه، طوفان پایان داستان انسان نیست، بلکه آغاز فصلی نو از رحمت و امید الهی برای جهانیان است.
رنگینکمان: نشانه عهد خدا
نشانه این عهد، رنگینکمان بود؛ نشانهای زیبا در آسمان که هر بار ظاهر میشود، وفاداری خدا به وعدههایش را به انسان یادآوری میکند. دیدن رنگینکمان تنها یک پدیده طبیعی نیست، بلکه پیامی از رحمت و فیض الهیست؛ پیامی که اعلام میکند خدا عهد خود را فراموش نمیکند و در میان سختیها و داوریها نیز همیشه راهی برای امید، بخشش و نجات فراهم میسازد.
خداوند فرمود:
«و خدا گفت: «این است نشان عهدی که من میان خود و شما و هر جانداری که با شماست، برای همۀ نسلهای آینده میبندم. رنگینکمان خود را در ابر قرار دادهام، و آن نشان عهدی خواهد بود که میان من و زمین است. هرگاه ابرها را بر فراز زمین بگسترانم و رنگینکمان در ابرها پدیدار شود، آنگاه عهد خود را با شما و هر جاندار ذیجسد به یاد خواهم آورد. و آبها دیگر هرگز سیل نخواهد شد تا هر ذیجسد را هلاک کند. هرگاه رنگینکمان در ابرها پدیدار شود، آن را خواهم دید و عهد جاودانی میان خدا و هر جاندار ذیجسد را که بر زمین است به یاد خواهم آورد.» پس خدا به نوح فرمود: «این است نشان عهدی که در میان خود و هر ذیجسدی که بر زمین است، استوار ساختهام.» (پیدایش ۹: ۱۲-۱۷)
- پس در کتاب مقدس، رنگینکمان معنایی منحصر به فرد دارد: نشانه عهد خدا با زمین.
عهد نوح و فیض در مسیح
عهد نوح در الهیات مسیحی بهعنوان نشانهای از رحمت و عدالت جهانی خداوند شناخته میشود و پل ارتباطی میان عهد عتیق و عهد جدید است. پدران کلیسا مانند ژوستین شهید و ایرینیوس، این عهد را نمادی از فیض خداوند میدانستند که نه تنها نوح و خانوادهاش، بلکه تمام نسلهای آینده را برای ورود به طرح نجات آماده کرد.
همانطور که خداوند پس از طوفان به نوح گفت: «اینک من عهد خویش را با شما و پس از شما با فرزندان شما استوار میسازم.» (پیدایش ۹: ۹)
این وعده نشاندهنده پایداری زمین و استمرار امکان ظهور ابراهیم، داوود و در نهایت تجسم عیسی مسیح است. نوح و کشتی او همچنین نمادی از کلیسا در نظر گرفته شده است، مکانی که انسانها در آن از داوری الهی نجات مییابند و به سوی زندگی نو و تازه هدایت میشوند.
تفسیر عهد نوح در پرتو مسیحیت، به نجات و نو شدن اشاره دارد.
پطرس رسول در نامهاش میگوید: «و آن آبْ نمونۀ تعمیدی است که اکنون نیز شما را نجات میبخشد، تعمیدی که نه زدودنِ آلودگی تن، بلکه تعهدِ وجدانیْ پاک است به خدا. این تعمید به واسطۀ رستاخیز عیسی مسیح شما را نجات میبخشد.» (۱ پطرس ۳: ۲۱)
همانطور که نوح نگاهبان جانداران و محیط زندگی بود، ما نیز بهعنوان پیروان مسیح موظف به مراقبت از مخلوقات خداوند هستیم. در واقع، عهد نوح نشان میدهد که نجات خداوند محدود به یک قوم نیست، بلکه برای همه انسانها و تمامی خلقت فراهم شده است و ما را به زندگیای مطابق با اراده خداوند فرا میخواند. این عهد، پیشدرآمدی بر عهد جدید است، عهدی که در آن عشق و رحمت خداوند در تجسم مسیح برای همه قابل دسترس میشود.
دیدگاه یهودیان درباره عهد نوح
در سنت یهودی، عهد نوح بهعنوان پایهای برای اخلاق جهانی شناخته میشود و خاخامها با تأکید بر آن، هفت قانون مهم به نام «قوانین نوح» را مشخص کردهاند که رعایت آن برای همه انسانها ضروری و الهامبخش زندگی اخلاقی است. این قوانین مسیر درست رفتار انسانی را نشان میدهند و بر همبستگی، عدالت و مسئولیت مشترک میان مردم تأکید دارند.
این قوانین که اصول اولیه یک جامعه عادلانه را تشکیل میدهند، عبارتند از دوری از:
- بتپرستی
- قتل
- دزدی
- بیاخلاقی جنسی
- کفرگویی
- ظلم به حیوانات
- و برپایی دادگاههایی بر اساس عدالت و راستی
درسهای از عهد نوح برای زندگی امروز ما
- گناه پیامد دارد و نمیتوانیم آن را نادیده بگیریم.
- خدا هم عادل است و هم مهربان، بنابراین همیشه مراقب ماست.
- اطاعت از خداوند راه نجات و امنیت را برای ما همراه دارد.
- انسان مسئول مراقبت و نگهداری از زمین، محیط زیست و همنوعان است.
- دعوت به ایمان به خدای زنده، عیسی مسیح و سپردن زندگی به هدایت روحالقدس.
توکل بر خدای وفادار در بیابانهای زندگی
عهد نوح به ما یادآوری میکند که حتی در تاریکترین طوفانهای تاریخ، وفاداری خداوند تزلزلناپذیر است و همواره نقشهای برای رستگاری ما دارد؛ بنابراین این عهد دعوتی فرازمانی به ایمان و توکل محض است. همان ایمانی که نوح را در ساختن کشتی نجات هدایت کرد، امروز نیز ما را رهنمون میشود تا به آغوش پرمهر خداوند عیسی مسیح پناه ببریم و در نتیجه آرامش و نجات ابدی را در او بیابیم.
هر بار که رنگینکمان را در آسمان میبینیم، نه تنها شاهد یک پدیده طبیعی، بلکه شاهد امضای خدا بر محبت و وعدههایش هستیم؛ خدای فرصتهای دوباره که وفاداریاش هرگز فراموش نمیشود. داستان نوح پیشنمایشی از نجات بزرگتر در عیسی مسیح است؛ همانطور که کشتی نوح پناهگاهی برای نجات از طوفان بود، ایمان به مسیح پناهگاهی برای رهایی از گناه و مرگ است و ما را فرا میخواند تا با هدایت روحالقدس، حاملان امید، عدالت و محبت در جهانی پر از چالش باشیم.
پرسش و پاسخ
برخلاف عهد با ابراهیم یا موسی که بر قوم اسرائیل تمرکز داشت، عهد نوح با تمام بشریت و حتی «تمامی موجودات زنده» بسته شده است. این نشاندهنده فیض عام خداوند برای کل جهان است.
رنگینکمان نماد این عهد بوده، نشانهایست که خدا به یاد میآورد دیگر هرگز زمین را با طوفان آب نابود نخواهد کرد و نماد آشتی میان آسمان و زمین است.
نوح از طریق کشتی و آب از داوری گذشت و به دنیایی نو وارد شد؛ عیسی مسیح کشتی نجات ماست که ما را از داوری گناه عبور داده و به واسطه روحالقدس، حیات جاودان و خلقت تازه میبخشد.
ما فراخوانده شدهایم تا به تقدس حیات (پرهیز از خشونت) احترام بگذاریم، عدالت را در جامعه برقرار و به عنوان نمایندگان خدا، از طبیعت و زمین محافظت کنیم.
ارسال نظر